Se temos algo na
Galiza labrega que nos identifica, ese algo dende logo é o carro. Aínda que con
características diferenciadas de cada comarca, sempre mantén a esencia que o distingue fronte ós de outros territorios.
![]() |
O carro de Gerardo Gavilanes |
Un imprescindible na vida labrega de non fai tantos anos, chegaba a ser un indicador da riqueza de cada casa, aquela que tiña dous, era un claro signo de superioridade na escala social.
O seu nome en latín “Carrus”, significa: vehículo con rodas empregado para transportar obxectos. Empregábase xa na idade do bronce, sendo, dende sempre, o medio máis usado polos labregos galegos. A súa supervivencia ata os nosos días é a proba máis irrefutable da súa extraordinaria utilidade.
O feito de que as hortas estivesen próximas ás vivendas, supoñía que a terra destinada a colleitas de maior envergadura, tiña que ocupar zonas afastadas das vivendas, e polo tanto era necesario dispoñer dun medio de transporte para mover os froitos que se obtiñan da terra.
Segundo a mitoloxía grega da unión da deusa da agricultura Deméter con Lasionte naceu Filomeleo, o inventor do carro, do arado e das xugadas. A mitoloxía parece corroborar a idea de que a orixe do carro aparece vinculada á agricultura e á domesticación de animais, actividades que a humanidade comeza a desenvolver no Próximo Oriente durante o Neolítico cara ao 6000 a.C.
Helios era imaxinado como
un fermoso deus coroado coa brillante auréola do sol, que conducía un carro
polo ceo cada día ata o Océano que circundaba a terra e regresaba por este cara
o leste pola noite. Homero describe o carro de Helios como tirado por touros
solares.
![]() |
Carro na palleira |
Este conxunto,
carro e animal, ten as súas peculiaridades, como un baixo mantemento, pero
tense que ter a precaución e previsión de cambiar a peza que o reclame. As súas
rodas xiran ó mesmo tempo xa que se atopan fixas ó eixe (noutras zonas teñen
carros con rodas independentes).
Chegou un momento na antigüidade, en que se fixo o maior cambio na robustez do carro. Este cambio foi dotalo da ferra nas rodas, sendo así mais resistente ó desgaste, de aí que os camiños que teñen peneda no seu camiñar, están marcados pola súa rodaxe. É un feito que a incorporación do ferro ó carro, veo a mellorar o seu funcionamento, facéndollo máis resistente e duradeiro e quedando mellor adaptado para determinados terreos moi difíciles. O ferro fixo que as tarefas de mantemento foran mais espaciadas no tempo, como cambios ou reparación de rodas, e que o carro tivera unha vida máis longa.
Dependendo da
ruta a recorrer, costa arriba ou abaixo, a súa carga facíase dianteira ou
traseira, para facilitarlle o traballo á xugada.
Cando os animais
non podían co peso, xa fose por exceso ou pola dificultade do camiño.
Utilizábase outra xugada, situándoa por adiante da outra, esta operación
denominábase dar cambón
Das cortes saen os carros de esterco para as terras nas que logo se sementarán o millo, o centeo os nabos etc.
O carro é un medio indispensable para a realización de tarefas non agrarias que precisa, en moitas ocasións da colaboración e axuda dos veciños.
![]() |
Rodeira na peneda |
Era normal que
varios veciños se xuntaran para facer esas carretas, así como para algunha das
operacións agrarias, como pode ser o transporte de mollos, despois da seitura,
para o que se puñan de acordo un grupo de dous ou tres veciños. Facendo as súas
carretas, unha despois da outra.
Cando eran por un
motivo fora do común, acostumábase a facer polo “hoxe por ti e mañá por min”
polo que non se cobraba, soamente a “mantida”. Comían tanto o veciño como a súa
xugada.
O carreteiro era
o adicado a facer transportes para os demais, có seu propio carro, e para elo
estipulábase un valor monetario. Como unidade de medida úsase o módio, que dependendo do material a cargar, son necesarios tantos para
encher un carro dunha xugada.
![]() |
https://www.facebook.com/O.Ciclo.do.Pan. |
![]() |
Foto de Ruth M. Anderson |
Como medio de
transporte que foi, o carro serviulle ós nosos devanceiros para carrexar
aqueles produtos que podía vender para conseguir os escasos cartiños cos que
poder subsistir en tempos de penuria. Chegaban a baixar dende a nosa zona a
vender os produtos ata a capital. Na seguinte foto de Ruth M. Anderson, vemos
os carros na rúa do Progreso nos anos 20 de século XX, neste caso trátase de
unha carretada de madeira.
Recordo oír
comentar a meu pai, que durante as obras do ferrocarril, que remataron no 1957,
na nosa zona aumentou moito o consumo de viño. Debido a isto tiñan que baixar
ata a zona de San Cibrán das Viñas a mercar o viño que logo subían nos carros,
cargando as pipas da mellor forma posible. Chegando no momento de maior
intensidade das obras, a ter que carretar case cada semana. O avó baixada o
domingo a mercar e o luns saía meu pai co carro a por el.
O meu avó materno tamén me contaba que cando tiñan algunha parte sobrante das colleitas, baixaban cara Ourense no carro a vendela, tendo que pagar o Fialato na entrada da capital.
Outras funcións,
non agrícolas do carro eran as propias da matanza. Ademais de servir para a
mata propiamente dita, na que se deitaba o porco ó longo do chedeiro. Utilízase
como mesado para estremar as tripas, ir colocando as pezas que irán ó saleiro e
depositar os chourizos antes de atalos nos lareiros. Nas festas das aldeas
podíanse ver acondicionados como expositores para as lambetadas dos rapaces ou
como mostrador para as copas dos maiores.
![]() |
Filgueira, o
tiro do carro. |
Son moitas as aldeas
que nas súas festas sacan as rúas os carros. Próximos a nós, en Guamil, a noite
do 14 de Agosto sacan un carro que debe cantar, a el van subindo os rapaces e
as mulleres, mentres os mozos turran del. No pobo de Filgueira en Pontevedra, a
maior atracción das festas e a carreira de tiro do carro. Trátase de unha
carreira de 120m por parellas, que turran do carro xunguidos co xugo nos
ombreiros como se fosen unha parella de bois ou vacas de antano.
En Chantada teñen
o Folión de carros. No arranque das festas patronais, o sábado pola noite ten
lugar un desfile de carros do país tirados por bois, sobre os que se
representan diversas escenas de oficios tradicionais e de labores agrícolas.
No entroido de
Laza, no domingo de estrea, teñen a subida da bica, antigamente realizábase nun
carro tradicional, o luns de entroido tamén se facía o reparto da cachucha
sobre un carro.
O Santo Cristo de
Laza é a segunda festa en interese no pobo de Laza. Trátase dunha celebración
relixiosa, si ben puidera ter un orixe pagán, segundo os historiadores.
Desenvólvese a carón da festividade dos maios, da exaltación da primavera e da
fertilidade da terra, tan tradicional celebración en toda a provincia de
Ourense. A celebración comeza o 27 de abril. Os veciños, ataviados con un carro
de vacas, saen durante a noite cara o monte á procura dun Maio. Este, tratarase
dunha árbore de grandes dimensións, xeralmente un pino ou eucalipto. O Maio
será transportado desde o monte ata un lugar simbólico do pobo de Laza durante
a noite, coa sempre forza humana e a axuda do carro.
![]() |
O Meco no carro,
nas Teixugueiras |
Nas Teixugueiras
(Cartelle) o carro do meco fai un percorrido portando ó meco que representa un
antigo cobrador de impostos, que recibe golpes de todos os veciños. O meco
adoita levar o nome dun político ou personaxe do que se fai sátira. O luns é a
feitura e bautizo do meco. Os veciños van o monte do Outeiro da Choza a cortar
o tronco e a labrar o meco.
E o martes
paséase ó meco nun carro que se lanza polos carreiros nunha festa na que
participa todo o pobo, na “turra da corda”, loita entre os partidarios de
levalo cara un lado e os que o queren levar cara o outro.
Todos escoitamos
algunha vez a historias referida a lendas de tesouros que se atopan por toda
Galicia; esta consiste a veces en dúas trabes ou vigas, unha de ouro e outra de
alcatrán ou veleno. É frecuente que a trabe de ouro deba ser posta ó descuberto
polas rodas dun carro ó ir afondando as carrilleiras, entón o que leva o carro
pasa a ser dono do tesouro.
As lendas
medievais recorren a el para explicar acontecementos que xustifiquen a presenza
de santos dun determinado lugar. Así, San Rosendo foi bautizado en San Miguel
de Celanova porque foi neste lugar onde rompeu a roda do carro que transportaba
a pía bautismal.
O corpo de Santa
Eufemia acabou na Catedral de Ourense porque ó ser achado na fronteira, xurdiu
un conflito entre galegos e lusitanos, xa que ambos os dous querían para si os
sagrados restos. En bo acordo, decidiron que a sorte decidise e, para o efecto,
puxeron o corpo nun carro, ó que xunguiron dous bois bravos e os deixaron
marchar libremente. Os animais camiñaron ata que se detiveron á entrada da
cidade de Ourense.
![]() |
A Franqueira
(www.turismo.gal) |
Da mesma maneira han de ser dous bois tirando dun carro quen diriman as disputas entre pobos veciños para levantar as ermidas nunha chea de lugares de Galiza, como a Virxe da Franqueira (a Cañiza) ou a Virxe do Monte (Loña do Monte).
E serán novamente
os bois bravos da raíña Lupa os encargados de trasladar o corpo do apóstolo
Santiago unha vez que este chegue a Padrón por vía marítima.
Unha lenda popular
conta que San Mamede retirouse ao cume da serra que hoxe leva o seu nome e alí
construíu unha ermida. Para levar a pedra serviuse dun carro tirado por dous
corzos e como o lobo comeu un deles o santo castigouno a apañar pedra facendo
xugada co corzo que quedara vivo.
Outra costume
arraigada en varios lugares e a noite das trasnadas. Esta consiste en recorrer
o lugar collendo das casas os carros, arados e mesmo as cancelas para deixalas
en calquera lugar de difícil acceso pero ben visibles, para maior vergonza do
veciño que tiña que ir recuperar a súa propiedade ó día seguinte, sen dereito a
queixa.
![]() |
Sábado Longo www.facebook.com/OsXuncos |
En Xunqueira de
Espadañedo, esta tradición chámase o “Sábado longo”, dende sempre, os mozos
pola noite van buscar os carros as palleiras e lévanos para o Sagrado a noite
anterior ó Domingo de Pascua. Colócanos cos cabezallos levantados e enfrontados
dous a dous, facendo unha especie de ponte, e decóranos. A xente que vai a misa ten que pasar por
debaixo. Hoxe esta tradición uniuse ca música tradicional dando resultado a
unha interesante mestura.
![]() |
Roda do carro |
Os carros cantan
porque o eixo ao xirar refrega con forza contra outras pezas de madeira. O seu
son causa unha fonda emoción nas xentes, por outra banda, buscaban e desexaban
que o seu carro emitise ese inefable e característico renxer. Este son é
definido tradicionalmente como “canto” e non como ruído, o que xa é
suficientemente demostrativo, pero incluso unha das pezas do carro que intervén
na emisión do son, denominase cantadeira. Deste xeito, achamos que para os
galegos o carro ten, a parte do seu uso funcional, outro claramente musical que
se busca deliberadamente.
Os carros adoitan
cantar cando van cargados, aínda que tamén algúns o fan de baleiro. Chegando a
apertar os apeladoiros para que o canto fose mais notorio. Chegando a
escoitarse “O meu canta máis que o teu” nunha clara loita por ter o carro máis
cantarín.
O cantar dos
carros tiña varias funcións na nosa cultura tradicional. Temos escoitado en
moitas aldeas que polo cantar característico de cada carro identificábase o seu
dono; en algures din que o canto arreda aos malos espíritos, pero a función
máis evidente é eminentemente práctica: avisaba da entrada dun carro nunha
corredoira, evitando así a incómoda situación de atoparse con outro que viñese
en dirección contraria. Outra función é simplemente ornamental, pois o seu
fondo e penetrante lamento casa á perfección co gusto morriñento dos galegos, e
a xente gustaba de escoitar este curioso son, tan abundante ata non hai moito
nas tardes de primavera e verán, e por iso o buscaba e provocaba
intencionadamente. Ó mesmo tempo que o carro cantaba, quen o levaba tamén o
facía, poñendo letra ó canto do carro.
![]() |
Pedra para dobrar a ferra das rodas |
Recordamos como
ferraba os carros ó lume na aira, despois de dobrar a ferra na pedra que tiña
ca forma na porta da palleira.
Dependendo da
zona as madeiras utilizadas na construción do carro podían variar. As máis
utilizadas na nosa comarca en cada unha das pezas principais do carro son:
- - Calouqueiras: amieiro e bidueiro
- - Apeladoiros
ou Treitoiras: carballo
- - Eixe: freixo, amieiro, bidueiro, carballo, sendo
o de cerdeira o mais desexado.
- - Rodas: carballo
- - Chedeiro: carballo ou bidueiro
- - Cadeas: carballo
- - Chavellas: carballo e salgueiro
- - Latas:
Partes do
carro
O carro divídese en dúas partes ou conxuntos de elementos, o chedeiro e o rodeiro.
-
Chedas: son os largueiros que dan forma ao carro
e sobre as que se arman as restantes pezas do chedeiro. A súa constitución
varía dunhas zonas a outras dando lugar a diferentes tipos de carros.
-
Pinallo
ou cabezallo: parte dianteira do carro na que van
inseridas as chavellas que serven para amarrar o xugo. Nalgúns tipos de carro o
cabezallo é independente das chedas, noutros está formado pola unión das dúas
chedas, formando unha peza única.
-
Cadeas: son as travesas que unen as dúas chedas conformando, xunto con elas, a
estrutura do chedeiro. O seu número pode variar dependendo da lonxitude e a
robustez do carro.
![]() |
Chavellas no cabezallo. |
- Chavella: peza estreita de madeira que atravesa o cabezallo e serve para suxeitar o carro ó xugo, por medio do temoeiro. Tamén se chama así unha peza para suxeitar igualmente o arado e o cambón.
- Calouqueira: Peza alongada que vai debaixo de cada unha das chedas do carro, sobre a que xira o eixe, nun rebaixe semicircular feito para tal fin, chamado cantadeira.
- Latado, piso ou sollado: a estrutura formada polas chedas e as cadeas vai cuberta por unhas táboas, chamadas latas, que forman o piso do carro.
- Apeladoiro:
Cada unha das dúas pezas
que descenden dende as chedas, cruzan a calouqueira e suxeitan o eixe. O traseiro e fixo, sendo o dianteiro móbil,
para apertar o eixe contra a traseira e a calouqueira. Impedindo que se
desencarre o carro e facilitar que cante, ó forzar o roce entre eixe e estas
tres pezas.
- Cuñas:
Cada unha das pezas que
apertan os apeladoiros contra o eixe do carro. Foron substituídas polo torno,
nos carros mais actuais.
- Furas: cada cheda leva cinco furos pasantes de sección rectangular, nos que se meten os estadullos e logo tamén levan outros polas que entran os apeladoiros ou treitoiras.
- Torno:
último e polo tanto o
mais moderno elemento engadido ó carro, sería un elemento que substituiría as
cuñas dos apeladoiros. Trátase de un soporte metálico en L con un paso para un
parafuso tamén metálico. Con el apertase o apeladoiro contra o eixe, ben sexa
para que cante ou para que funcione como freo en descensos moi pronunciados.
Rodeiro e a parte que permite que o carro rode,
está formado polas seguintes pezas, así chamadas na nosa zona (nos últimos
tempos do carro, fixéronse moitos con rodas integramente metálicas).
Rodeiro do Manolo de Pumares
![]() |
Mión: peza central da roda, que
vai no medio das dúas cambas, na que encaixa o eixe. Trátase da peza mais
robusta, para aguantar o esforzo sufrido cando rousa o rodeiro. Por este motivo
as rodas estaban contrapeadas, si unha ten o mión vertical, a outra roda debe
estar horizontal.
- Camba: cada unha das dúas pezas
semicirculares de madeira que forman parte da roda. Encaixan no mión por medio
de dúas pezas chamadas rellas, que fan de guías para a montaxe.
- Ollal:
burato de forma cadrada e
cónica que ten aberta no mión a roda do carro, por onde pasa o espigo do eixe.
- Relleiras:
son a alma da roda, actúan
como unión e reforzo entre as pezas que a forman mión e cambas. Teñen
aproximadamente 60 cm de lonxitude e están rematadas en forma de cuña. Móntanse
dúas en cada roda atravesando o mión e ensartándose a presión nas cambas,
facendo de guía para a súa montaxe.
- Ferra:
lámina de ferro que recobre
a roda todo o arredor, pode ser enteira ou partida. Se fose partida, iría
amarrada con cravos. Cando é enteiro, está ferrado ó lume, esta operación
realizaríase, primeiramente facendo esa ferra de unha medida uns milímetros
mais pequena en diámetro que o da madeira. Quentaríase con lume para que
dilatase, a continuación colocaríase sobre a madeira e enfrearíase con auga,
quedando cinguida á madeira, non precisando cravos.
- Sobrerrellas:
son uns ferros fortes
curvados que van sobre a cara da camba e serven de reforzo.
- Ollo,
galga ou ceo: burato
entre as cambas e o mión da roda do carro. Normalmente de forma semiesférica. Estaba deseñado para
alixeirar o peso da roda e para reducir a presión que exerce a auga cando se
cruzaba un regueiro ou unha corrente de auga.
- Lamias
ou vincallos: son unhas
cintas de ferro que van amarradas ó mión con cravos de cabeza. A súa misión é
que o mión non fenda polo esforzo, leva dúas polo lado exterior e outras dúas
polo interior da roda.
- Espigo:
extremo do eixe polos
dous lados, ten sección cadrada ou rectangular, sendo cónica e encaixa
no ollal da roda.
- Borrós:
leva dous, un a cada lado
e son de salgueiro ou de freixo, que cruzan o eixe e suxeitan á roda, a modo de
pasador. Ten sección cadrada, pero a cara exterior ten un pequeno ángulo para
apertar ben, tendo cabeza por un dos extremos. Polo outro lado, na parte que
sae do eixe, suxéitase con un pequeno perno. Nos carros mais modernos esta peza
e de ferro.
- Artello:
cadrado metálico para
protexer a cabeza do eixe do rozamento contra as pedras das paredes nos
camiños.
-Complementos
- Estadullos:
feitos normalmente de
carballo leva cinco en cada cheda. Poden ser de
diferentes formas e tamaños, dependendo da carga que suxeiten. Principalmente
son de tres tamaños e formas.
Os
mais longos, de sección redonda, utilízanse maiormente para a leña o millo ou a
folla, este ultimo caso estarían combinados cos ladrais. Os de tamaño medio,
con sección piramidal rematados en punta, usábanse principalmente para a herba
e os mollos. Os mais pequenos, de sección redonda empregábanse para o esterco e
as patacas, se estas viñan en sacos. Se polo contrario se traían soltas,
poríanse os ladrais.
- Ladrais:
táboa delgada e curva que
se coloca unha enriba de cada cheda, por entre os estadullos e que se emprega
para soster a carga, cando esta é pequena, sendo complicado suxeitala de outra
maneira.
- Sedeño:
Corda para suxeitar a
carga do carro, cruzábase de un lado ó outro da carga, enganchando por debaixo
do chedeiro nos bios tensando en cada paso e volvéndoo para o outro lado.
Rematando ó final de adiante atrás.
Poden ser de diferentes formas e tamaños, dependendo da carga que suxeiten, se a carga fose moi voluminosa, faría falta mais grande que para unha carga mais pequena. Inicialmente facíanse trenzando xuncas, ou serdas, logo evolucionou facéndose de cáñamo.
Dependendo da zona, a xugada que levaba o carro, ía xunguida con un xugo,
segundo a estrutura, podía ser
o xugo da canga, o xugo de cancís ou o xugo de mulida, que
era o mais utilizado na nosa zona e ten unha variante, o xugo da arica. (Os xugos verémolos con mais detalle noutro
caixón).
Un gran coñecedor e estudoso do noso carro e Elixio Rivas Quintas, que no seu libro “O carro e a carreira” fálanos del e o seu léxico.
Un dos maiores
investigadores sobre o carro galego foi Xoaquín Lourenzo Fernández “O
Xocas” Dise que o carro constituíu o seu tema preferido de estudio, e que foi a
este aparello de transporte ó que Xaquín Lorenzo ten dedicado máis tempo e
esforzo investigador. E que representa o mellor do seu talento en todas as súas
habilidades.
![]() |
O Carro e o Home -Fotograma |
É un relato da
vida do carro galego, na cal interveñen veciños da aldea de Facós, no concello
ourensán de Lobeira. Xaquín Lorenzo e Antonio Román achéganse á vida no rural a
través do carro, un símbolo da cultura material galega.
O filme fíxose
con poucos medios, aproveitando que Antonio Román tiña a súa propia cámara e
unha pequena moviola na casa. Tiña un orzamento de 8.000 ptas (48
euros) que se investiron para levar ó laboratorio os 100 planos dos que se
compón.
O carro non só
está presente fisicamente no día a día do labrego, senón que aparece de forma
inmaterial en varios aspectos da nosa cultura.
Podémolo atopar
no refraneiro propio:
-
Abril
quente e mollado, carga o carro i engorda o gando.
-
A
muller i o home honrado, polo camiño do carro.
-
Auga
de abril enche o carro i o carril.
-
Carro
derradeiro, ben cargado, ben baleiro.
-
Marzo
airoso, abril chuvioso, maio pardo e san Xoán claro valen máis que os bois e o
carro.
-
Arrieiros
somos e no camiño nos atoparemos.
-
Nin
por arrodeo nin por atallo deixalo camiño do carro.
-
0
millo mesto vai no cesto; o millo raro vai no carro.
-
Home
parado non carga o carro.
Carriño, que cando cantas
é cando levas máis peso
moita carga levar debe
meu corazón cantareiro.
Se queres que o carro cante
mételle o eixo no río
despois co eixo mollado
canta coma un asubío.
No galego temos
varias frases feitas que empregan o carro para darnos explicación sobre temas
diversos:
-
Por o
carro por diante dos bois. (Cando nos referimos a algo que non está ben feito,
ou que nos adiantamos a algo).
-
Tira
mais un pelo de c... que un carro de bois. (Cando se fala do verdadeiramente
importante para o home, a muller).
-
Anda
atrás do carro. (refírese á persoa que se deixa levar por calquera).
- Fágoche
menos caso que se cantara un carro! (Cando non nos interesa aquelo que nos
din).
- Tirar a pedra despois que pasou o carro. (Cando facemos algo a destempo).
-
O
mellor carro pode torcer. (Non por toda a confianza en nada).
-
Nin
por arrodeo nin por atallo deixalo camiño do carro. (Para non ter dificultades
e ir sobre seguro).
-
Dar
cheda. (Refírese a axudar á xugada empuxando no carro, aplicable na vida a
acción de axudar ós demais).
Árdelle o eixe,
árdelle o carro,
para Manolo,
que hai que mollalo.
A recomendación de cortar a arbore para o eixe, con algo de sobre medida, para non levar unha sorpresa:
- 0 longo do eixe, de nove cortado e de oito botado. (Medida en cuartas).
Fuxan os Ventos e mais concretamente Mero, púxolle música a un poema de Manuel María e de esa unión saíu “O Carro” no disco “Tequeletequele” en 1977.
Como complemento,
facemos un pequeno índice toponímico da contorna de Ourense relacionado, directa
ou indirectamente coas designacións das pezas do carro, aínda que a súa
etimoloxía non sempre corresponda estritamente a este indispensable elemento na
vida dos nosos devanceiros:
Río Camba
(Rúa de Ourense), Camba (San Salvador), Cambatoria (San Pedro de
Allariz), Cambela (Santa María de Vilardá), Cambela
(Santa María), Camgas (Santa María), Carril (San Pedro de
Trasalba), Carrilleiras (San Xoán de Barrio), Carrofeito ((San
Pedro de Espiñeiro), Roda (San Salvador de Vilanova dos Infantes), Rodas
(San Xulián de Astureses), Rodeiro (Santa María de Avelenda), Xugueiros
(San Pedro de Allariz).
![]() |
www.edu.xunta.gal
Cando tocaba cargar o carro, dependendo da carga, tíñanse
que ter en conta varios condicionantes. As carradas mais voluminosas eran as da
herba, o centeo e a leña, cando esta se traía sen tronzar.
![]() |
www.cobodelaherranz.blogspot.com
![]() |
Outras cargas que tamén precisaban de unha mínima técnica
para facela, eran os mollos e o esterco, os primeiros pola súa colocación no
carro e o segundo sobre todo por ir arrincando debidamente as capelas na corte,
e facer a rastrada correcta para cada posición dentro do carro.
Tamén cumpría afinar á hora de ir cargando a folla, mais
de unha vez nos pasou que subiamos demasiado os ladrais antes de encalcar ben,
e víñasenos abaixo parte da carga xa colocada.
![]() |
Carro podrecendo |
![]() |
Xardín particular en Mira de Cima (Coles)
"Construción dun Carro do País" - Por Manuel Olmo.
Que non deixe de cantar o carro na nosa vida.
Non esquezamos aquelo que nos fixo ser o que somos.
Teñamos presente aquelo que fomos.
Sexamos agradecidos ca historia construída.
![]() |
Foto de Javier Torres |
Unha mágoa ver así este indispensable elemento na vida dos nosos devanceiros, que sendo un símbolo da cultura material galega, non fomos quen de adaptalo á modernidade de agora.
Conto que fose do
voso agrado.
O principal causante de todo isto foi Benxamín Blanco Simón, que tirou a pedra e caeu no meu tellado.
https://www.cope.es/emisoras/galicia/pontevedra-provincia/pontevedra/noticias/carrera-tiro-del-carro-filgueira-prepara-una-version-infantil-para-2020-20190910_494132
http://www.woodmodels.es/gl/product-detail/carro-romano-galego/
https://www.largallegosevilla.com/2012/10/05/un-carro-cargado-de-historia/
http://www.rubillon.es/articulos/articulo/tadicion_de_rubillon/caminos_transporte_carro_en_rubillon.html
http://www.tecnoloxia.com/carro//carro_gal/index.html
http://www.consellodacultura.gal/asg/instrumentos/os-idiofonos/o-carro/
http://www.sociedadecolumba.com/articulo/o-carro-do-pais
https://gl.m.wikipedia.org/wiki/Xugo
X. LORENZO
FERNÁNDEZ: O carro no folclore de Galicia.
Museo do Pobo Galego.
Xosé Antonio
Fidalgo Santamariña - XAQUÍN LORENZO FERNÁNDEZ: Comentario a unha entrevista.
Centro Ramón
Piñeiro – Refraneiro galego
https://gl.wikipedia.org/wiki/O_carro_e_o_home
https://www.facebook.com/O.Ciclo.do.Pan.en.Allariz
http://25aniversarioiespraiabarrana.blogspot.com/2011/12/o-carro-e-o-ghando-en-cures-seghunda.html
https://ourense-natural.es/carnaval_ourense/pro1501.htm
https://gl.wikipedia.org/wiki/Helios
Espero os comentarios, correccións ou dúbidas.
Un grandísimo traballo, e de de logo moi completo. Parabens.
ResponderEliminarMoi bo e moi completo traballo. Noraboa.
ResponderEliminarMoi bo artigo e ben explicado.parabens
ResponderEliminarParabéns. Unha pasada e un estupendo traballo de investigación, como todos os que fas. Mais esto precisaba dunha edición en papel.
ResponderEliminarÓ final, con todos os caixóns....ha ha
EliminarGraciñas
Excelente traballo, non so polo contido técnico-que tamén- senón polo sensitivo e emocional, difícil de apreciar sen telo experimentado.
ResponderEliminarPasei parte da miña infancia na aldea de O Mato, preto de Allariz, cos avós e entre carros. Sei o que ir dar cabón ao vecino que se lle atugara o carro no regueiro, mais tamén unir dous carros para levar cunha soa xugada carga voluminosa, pouco pesada e por bo camiño.
Na matanza tamén utilizabamos o carro aínda que desmontado do eixo para que tivera menos altura.
Coñezo ao dono da xugada do ciclo do pan:é de Queiroás, mais hoxe xa non se podería facer esa foto.
Aínda participei en algunha trangallada ou trasnada acompañando aos maiores.
Moi interesante o das lendas: sobre algunha teño traballado recentemente
Os carros cantan.Nos tivemos un alcalde que prohibiu mediante bando que entrasen na vila "chirriando" e lembro ao meu avó tirar do peto unha pequena pela de xabrón e untar o eixo para non molestar aos señoritos vilegos. O noso can daba conta da cercanía do carro polo canto deste
Tamén presenciei como se puñan as ferras ao lume: aquelas eran eternas.
Alusións imprescindibles ao Elixio e o Xocas.
Interesante refraneiro. Eu tamén teño escoitado que os carros non volcan nos sitios difíciles.
Dous dos topónimos son da miña zona: Cambatoria e Xugueiros, mais tamén temos un Rodicio.
Sei ben o que significa conquerir a rastrada de esterco axeitada para segundo que parte do carro.
Moi de agradecer os enlaces de videos e a bibliografía.
En resumo, parabéns e agardando polo seguinte caixón.
Graciñas Toño, seguiremos logo neste camiño. Do carro poderíanse engadir aínda moitas cousas, pero alargábase moito.
EliminarO Rodicio eu interpreto como do muíño.
Graciñas de novo.
Bo traballo
ResponderEliminarEU vin algún na miña xuventude. Nuns anos serán pezas de museo. Excelente traballo de investigación
ResponderEliminarMaravillosas imaxes...un traballo de síntesis espectacular...cuando persoa ama o que fai, nótase!!!!...os meus paravens compañeiro!!!!
ResponderEliminarGraciñas "compañeira das pedras"
EliminarGrazas por ensinarme mais sobre o transporte mais empregado da historia humana( despois dos pes).
ResponderEliminarRecordame que aquelas marcas nas pedras deixadas por centos e centos de rodas son parte do noso patrimonio.
No teu tellado caen moitas pedras, e todas recolles aínda que traian atrás moitas horas de traballo e dedicación.
ResponderEliminarMoi bosque traballo, un gusto poder lelo, esperamos o próximo
Xenial, encantoume
ResponderEliminar